Kaart van de Wereld

We kijken door onze ogen de wereld in. En wat zien we? Wel, de wereld natuurlijk. Maar het frappante is dat de wereld er voor jou anders uitziet dan dat het voor mij doet. Nee, ik doel niet op de conditie van mijn ogen – hoewel dat feitelijk ook een rol meespeelt. Wat ik bedoel is dat iedereen zijn of haar eigen kaart van de wereld heeft.

Lang geleden, toen Columbus nog geen voet aan Amerikaanse bodem had gezet, leefden er de natives van het land. Indianen. Aan de oevers van de zee konden zij uitkijken over de oceaan. De meesten deden dat dan ook wel, maar omdat zij niet iets raars aan de horizon verwachtten, zagen zij ook niets. De lokale sjamaan echter – de medicijnman van de stam, mogelijk beïnvloed van zijn eigen medicijnen, tuurde net als de krijgers van de stam de verte in. Het enige verschil was dat hij op de horizon van de waterlijn vreemde grootse vaartuigen zag, bij ons beter bekend als schepen.

Nadat de sjamaan nog een aantal keer goed in zijn ogen had gewreven om te zien of hij niet apestoned was en hallucineerde, riep hij andere stamleden erbij om samen vanaf de branding van het strand te turen naar de schepen in de verte. Hoe kwam het dat zij dit niet eerder gezien hadden?

Dat wat je niet verwacht, dat zie je ook niet. En vice versa: dat wat je wel verwacht, zie je wel. We kennen het allemaal: na de beëindiging van een intieme relatie loop je verdwaald in gedachten door de stad. Vanuit een kledingwinkel horen we een muziekje galmen dat je doet herinneren aan je verloren liefde. Er triggert iets in je. Maar je loopt door. Nog geen uur later hoor je datzelfde liedje weer, en aan het eind van de dag heb je het nummer zo vaak gehoord dat je je begint af te vragen of het een complot is tegen jou.

Het is geen complot, trust me. De oorzaak ligt binnen jezelf. Want op het moment dat jouw relatie eindigde, stond je focus op scherp op dingen die gerelateerd zijn of waren aan jouw liefde. Daarvoor was je je er misschien minder van bewust dat radio’s, muziekzenders en mensen met iPod’s om je heen datzelfde nummer draaiden. Tot het omslagpunt. En vanaf dat moment lag je focus onder meer daarop. Het gevolg? – Je hoort het nummer overal!

Dat wat jij ziet, hoort, en voelt wordt aanvankelijk gefilterd. Het eindresultaat is dat je je focust op dat wat belangrijk voor jou is, en daarmee heb je de kern van dit verhaal te pakken, de kaart van de wereld.

Kaart van de Wereld
We hebben allemaal een kaart van de wereld. Een representatie van hoe wij vinden dat onze wereld er uit moet zien, en er uit ziet. Zien wij iets wat we bestempelen als ‘mooi’ of ‘lelijk’, dan plakken we daarmee een label van onze kaart van de wereld op. Hetzelfde geldt voor ‘gelijk’ en ‘ongelijk’. Dat gaat goed zolang anderen het daarmee eens zijn. Op basis daarvan kunnen we overeenstemmend het met elkaar hebben over dat wat wij als realiteit bestempelen.

Maar er zit ook een keerzijde aan: op het moment dat onze kaart van de wereld niet overeenkomt met de kaart van de ander. Jij vindt het mooi, de ander vindt het lelijk. Op zich geen big deal. Maar als het aankomt op wezenlijk belangrijke zaken, zoals liefde, normen, waardes en/of (geloofs)overtuigingen – kortom, de fundamenten van jouw leven – dan groeit de kans dat de vlam in de pan kan slaan.

Binnen bepaalde religieuze stromingen vind je takken waarbij ‘de realiteit’ verkondigd wordt als zijnde één enkele mogelijke waarheid; die van hen. Er is geen discussie over mogelijk dat er een andere waarheid zou kunnen zijn, en mocht je het daarmee niet eens zijn, dan ben je verbannen van participatie, wordt je niet meer toegelaten en in sommige extreme gevallen betaal je met je leven.

Gelukkig is het in ons kikkerlandje niet zo dramatisch, maar verschillen in kaarten van de wereld komen we wel elke dag tegen. En dat is goed! Want de wereld is zo veelzijdig als onze mind is. De manier waarop ik de wereld aanschouw vind ik mooi. Maar dat betekent niet dat jij mijn manier ook mooi moet vinden. En gelukkig heb jij daarom jouw kaart van de wereld, hopelijk één die jouw wereld ook mooi kleurt.

Je bent te allen tijde in staat én verantwoordelijk voor hoe jouw wereld eruit ziet. Niemand anders kan bepalen hoe jouw realiteit is. En daarmee heb je de spreekwoordelijke koe bij de horens te pakken. Je kunt kiezen. Focus je op mooi, of focus je op lelijk?

En als er dan iemand is die jouw mooie wereld als lelijk bestempelt, dan is een discussie niet noodzakelijk. Een twist om de waarheid van de realiteit is namelijk een eindeloze wedstrijd tussen twee of meer partijen die allebei gelijk hebben.

Nieuwsgierig
Persoonlijk ben ik niet voor dit soort discussies, waarbij het onzinnig is om te bekvechten over wie er gelijk heeft. Het kost veel energie, veel tijd, heeft vaak een contactverwijdering als gevolg (er is een winnaar en dus ook een verliezer, en dus een tweedeling), en dat kan bijna nooit de bedoeling van het gesprek zijn geweest.

In plaats van vast te klampen aan je eigen gelijk en deze met hand en tand verdedigen, kun je deze ook met de ene hand vast blijven houden, en de andere hand uit steken om met nieuwsgierigheid tegemoet te treden aan de ander. Stel een vraag, word oprecht geïnteresseerd in hoe de kaart van de wereld er voor de ander eruit ziet.

Dat betekent overigens niet dat je er in mee moet gaan. Je kunt er altijd nog voor kiezen om bij jouw realiteit, jouw waarheid te blijven. Maar doordat je nieuwsgierig blijft naar de wereld van de ander, stel je jezelf in staat om werkelijk erachter te komen wie de ander is. Antwoorden op hoe iemand denkt, kijkt, voelt, en dus de wereld ervaart geeft je een inzage in de ander. En dat is magisch.

Mensen die beweren dat hun kaart de enige juiste is, vind ik boeiend. Want met deze opmerking claimen ze dé waarheid te verkondigen over een bepaald onderwerp. En ik weiger te geloven dat er één gekaderde, vast omlijnde waarheid is. Mijn natuurlijke nieuwsgierigheid krijgt een haast niet te onderdrukken prikkel die me kietelt vragen af te vuren op hen die deze waarheid claimen. En zal ik je wat zeggen? De meest boeiende conversaties komen daaruit. Want ik hoef niet te geloven wat zij geloven. Alleen als ik dat wil. En daarmee sta ik aan het roer van mijn leven. Ben ik de kapitein die bepaalt waar ik heen ga.

Wij zijn allemaal onze eigen Columbus, onze eigen sjamaan.

Op ons succes!

Robert

De Potentiële Ik

De in 1985 verschene film The Breakfast Club vertelt het verhaal over vijf jongeren die allen een vrije zaterdag moeten nablijven op school. Allemaal hebben ze een verschillende reden om hun straf uit te zitten en in geen enkel aspect lijkt één persoon op de andere: er is een sportman, lid van het worstelteam, een nerd die lid is van een natuurkundeclub, een outcast die er in de ogen van anderen met de pet naar gooit en zich gedraagt als een anarchist, een prom queen die voornamelijk bekommerd is om haar looks en uit een welgestelde familie komt. En er is een meisje dat geen contact heeft met haar ouders en op school niemand in haar vriendenkring toelaat. Ieders wereld is totaal verschillend met die van de ander. Althans, zo lijkt het.

De werkelijke essentie van de film berust op het inzicht dat een ieder van deze mensen zich gedraagt volgens de perceptie die anderen over hen hebben. En daarmee kom ik gelijk tot de kern van dit artikel. Hoe hard we ook bezig zijn, vaak worden we onbewust geleidt in ons gedrag door de manier waarop anderen ons zien.

Kijk eens naar je beroep of je studie. Is dat niet het eerste wat je antwoordt als iemand je vraagt wat je zoal doet? ‘Ik ben bakker’, ‘ik ben trainer’, ‘ik studeer rechten’, ‘ik ben moeder van twee kinderen.’

De manier waarop we onszelf presenteren is grotendeels bepalend in de wijze waarop anderen ons zullen zien: als ik zeg dat ik een circusartiest ben tijdens onze eerste ontmoeting, dan zul je hoogstwaarschijnlijk datzelfde etiket gebruiken als je me een volgende keer tegen het lijf loopt of over me praat.

En daarmee is de vicieuze cirkel geboren. Je presenteert jezelf vanuit een momentopname (wat je op dat oment bezighoudt) en vervolgens wordt er door de mensen die je ontmoet een label op je geplakt die de tand des tijd kan overleven. ‘…Jij was toch die jongen die in het circus werkte?’

De keuze om jezelf te zien in de wijze waarop je jezelf wilt zien is altijd aanwezig. Alleen zien we die keuze vaak niet direct voor ogen. En ook als we hem wel zouden zien, dan nog kan het een lastige keuze zijn om te bepalen wie je wilt zijn.

Want zo gauw je de vrijheid proeft van het kiezen wie je wilt zijn, zul je ook realiseren dat ongeacht het antwoord dat je vindt, er een beperking komt aan die vrijheid.

En hier komt de quantum physics om de hoek kijken!

In de afgelopen jaren werd het double slit experiment veelvuldig uitgevoerd. Tijdens dit double slit experiment werd gekeken of een partikel (een heel klein deeltje materie) door gleuf A of B ging als deze werd afgevuurd. En wat bleek? Bij nalating van observatie ontstond een patroon op de wand achter de slit.

Bij observatie echter – om te zien door welke van de twee gleuven het partikel ging, kwamen wetenschappers erachter dat het deeltje door de ene ging, maar ook door de andere. Door geen van beide, en door allebei. Hoe kon dit?

Het antwoord ligt niet in het partikel. Ook niet in de slit. Wat dan wel?

De observator.

De manier waarop je naar de wereld kijkt is bepalend voor de ervaring die je ervan beleeft.

Dat werkt ook voor observaties van anderen die jou in hun wereld zien. Zij creëren een model van jou (een vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid) die ze vervolgens herhaaldelijk kunnen gebruiken bij vervolgontmoetingen met jou. Hoe vaker ze jou in dezelfde setting zien, hoe sterker de representatie van jou in hun model of kaart van de wereld.

Zo werken modellen die betrekking hebben op jou, maar ook op de wereld.

‘Ja, damn!’, zul je wellicht denken. ‘Heb ik dan geen enkele invloed op de wijze waarop ik wordt gezien?!’ Gelukkig wel.

Op elk moment van de dag kun je bepalen wie je werkelijk wilt zijn, of misschien beter gezegd, wie je nog meer wilt zijn.

Zoals in The Breakfast Club ook duidelijk wordt, een ieder van de vijf nablijvers heeft meer overeenkomsten met de andere nablijvers dan ze in eerste instantie denken. De outcast is ook de nerd, en de sportman is ook het gesloten meisje.

Zo ben jij ook meer dan alleen het etiket wat anderen op je plakken, of wat je op jezelf plakt.

Maar hoe verander je de perceptie van anderen om ervoor te zorgen dat zij je niet enkel als ‘circusartiest’ zien?

Wel, ik moet je eerlijk bekennen dat ik niet weet hoe je dat doet. Ik vraag me zelfs af of dat mogelijk is. De keuzevrijheid van anderen om jou in een bepaald kader of perspectief te zien ligt denk ik niet aan jou, maar aan hen.

Wat je wel kunt doen is de manier waarop je jezelf ziet aanpassen. Jouw zienswijze over jezelf is als een sneeuwvlokje dat een sneeuwbaleffect kan bewerkstelligen. Het is de kern van verandering. Verander je eigen gedrag, dan verander je daarmee de manier waarop anderen je zien.

Tijdens één van mijn eerste trainingen vertelde mijn coach me dat ieder deel van een systeem elkaar beïnvloed. Verander je één deel van dat systeem, dan verander je uiteindelijk het hele systeem.

Wat hij daarmee bedoelde is dat wanneer je met jezelf aan de slag gaat – bijvoorbeeld door je gedrag of je beperkende overtuigingen aan te passen, je langzaam maar zeker ook je contact met de buitenwereld (familie, vrienden, kennissen) zult veranderen.

Jarenlang werd ik gezien als iemand die nooit ‘nee’ zei. Die overal in meeging, makkelijk over zijn grenzen ging en anderen – soms ten koste van mezelf – wilde pleasen. Ik merkte dat me dit op lange termijn zo ontzettend veel kostte, dat ik er ongelukkig van werd.

In plaats van de schuld bij de anderen te leggen (‘Zij moeten niet meer over mijn grenzen heen gaan’) en mezelf als slachtoffer van de perceptie van anderen op te stellen, ontdekte ik dat die verantwoordelijkheid, én kracht, bij mijzelf lag.

We zijn nu een aantal jaren verder, en ik heb mijn backbone flink versterkt. Hij is nog niet op de sterkte al waar ik het graag zou willen, maar sterker ben ik in ieder geval. En daarmee is de zienswijze die anderen op mij hadden ook verandert.

Zo zijn er tal van gebieden waar ik nog genoeg inspanning aan kan besteden om mezelf in te laten groeien. Om de persoon te worden die ik werkelijk wil zijn.

En dat begint met het loslaten van de labels waarvan ik denk dat ik ze nodig heb om te overleven. Een bekender woord hiervoor is imago. Wanneer je je imago durft los te laten, zul je jouw werkelijk ‘ik’ ontdekken. En van daaruit bepaal je welke aanpassingen je zou willen maken om de persoon te zijn die je werkelijk wilt zijn.

Net als in quantum physics ligt er een oceaan van mogelijkheden voor je, die je de keuze geeft om je leven zo in te delen, dat het voldoet aan de eisen die je er zelf aan stelt.

Mahatma Ghandi zei ooit eens:

“Your beliefs become your thoughts.
Your thoughts become your words. Your words become your actions.
Your actions become your habits. Your habits become your values.
Your values become your destiny.”

En daarmee onderbouwt hij de vrijheid en de mogelijkheid van verandering.

 

Op ons succes,

Robert